Het zal niemand ontgaan zijn. Op de Biënnale in Venetië werden dit jaar veel performances gepresenteerd: onder andere België, Nederland en natuurlijk Oostenrijk wijdden er hun paviljoen geheel aan. Daarmee creëren de curatoren -bedoeld of onbedoeld- vanzelf enorme hypes. Dat ontstaat alleen al door het feit dat er per dag maar een beperkt aantal performances zijn in een krappe ruimte. Hierdoor veranderde dit jaar de sfeer in de Giardini. Gigantisch lange rijen voor het Oostenrijkse paviljoen, een hermetisch gesloten Rietveldpaviljoen en een Belgisch paviljoen waar buiten de performancetijden maar weinig te ontdekken viel van wat er gaande was. Voor de toevallige bezoeker bleef er weinig van over omdat daar de waarde van de ervaring onmisbaar is.

Iedere dag om 11 uur, direct na opening van de Giardini, sprinten de meeste bezoekers als bezetenen regelrecht naar het werk van Florentina Holzinger. De eerste performer hangt dan al ondersteboven om als menselijke klepel de noodklok te luiden. Binnen is het dringen in de krappe ruimtes om de choreografie van de performers te zien aan de mast van een windwijzer of op de waterscooter die kleine rondjes in het water racet. Water dat gewonnen is uit urine van bezoekers die de wachtrijen hebben getrotseerd. Nog afgezien van de inhoud, bezorgt de beperkte kans om erbij te zijn, de Biënnale-ganger een gevoel van urgentie. Je móet het meemaken: fear of missing out als onderdeel van kunstbeleving.
 

Holzinger ontleende de entree van het Oostenrijkse paviljoen aan Jeroen Bosch’ Laatst Oordeel (ca. 1486, nu in Brugge).

Het werk van Alma Allen in het Amerikaanse paviljoen, approved by Trump, trekt daarentegen bijzonder weinig bezoekers. Het is zelfs -op Rusland na- het slechtst bezochte landenpaviljoen in de Giardini. Elders in de stad bij de Prada Foundation lijkt de tentoonstelling Helter Skelter de rol van het Amerikaans paviljoen waardig over te nemen. Arthur Jafa (1960) en Richard Prince (1949) raken de Amerikaanse en Afro-Amerikaanse ziel in de kern. Waar Prince de conservatieve redneck-waarden aan de kaak stelt met zijn sculpturen, is Jafa’s werk appropriatiekunst. Hij vangt de Afro-Amerikaanse identiteit in een overweldigende stroom van beeldcitaten. Dit is het ongecensureerde, rauwe Amerika van nu. Een bevolking in al zijn verschijningsvormen. Het gepolijste, welgevormde van Allen staat in schril contrast met de maatschappelijke urgentie van Helter Skelter.

Arthur Jafa, Mickey Mouse Was A Scorpio.

De echte pareltjes zijn dit jaar In de binnenstad te vinden. Voor mij geldt Hombres Libres in het paviljoen van Cuba als een van de hoogtepunten. Het is een installatie met indrukwekkende sculpturen van Roberto Diago (1971). Zijn werk brengt een ode aan de ontsnapte tot slaaf gemaakten, de Marrons. Zij verkozen het zware, maar vrije leven in de jungle boven de ketenen van de slavernij. De strijdbaarheid, de onderlinge verbondenheid en het leven in een geïsoleerde gemeenschap zonder materiële gemakken, is door Diago verbeeld in een groep menselijke vormen die zijn opgebouwd uit eenvoudige en afgedankte materialen.
 

Roberto Diago, Hombres Libres.
 

Aan de rand van het historisch centrum is het paviljoen van Syrië te vinden. De torentombe Elhabel die in de oorlog door IS is vernietigd, werd hier op ware grootte herbouwd. Niet met natuursteen maar met steigers bedekt met bedrukt zeil. Sara Shamma (1975) maakte er indrukwekkende schilderijen voor. Syrië maakte 700 jaar als rijke handelsprovincie deel uit van het Romeinse Rijk. De torens in Palmyra stammen uit 103 na Christus en bevatten tombes met een unieke grafcultuur waarop beeltenissen van de overledenen waren aangebracht. Shamma documenteerde deze torens en bustes door ze na te tekenen voordat ze tien jaar geleden werden opgeblazen. Het werk dat ze maakte voor de Biënnale herinnert aan deze unieke beschaving die bijna geheel werd uitgewist door IS. Het roept meteen de vraag op hoe het naoorlogse Syrië hiermee om zal gaan. Shamma keerde vlak voor de val van Assad terug naar Syrië en lijkt haar weg te vinden tussen herwaardering van de oude Syrische cultuur en het huidige regime van al-Sharaa.
 

Sara Shamma, The tower tomb of Palmyra.

In het Arsenaal vind je het ingetogen paviljoen van India. Na zeven jaar afwezigheid is het land sterk vertegenwoordigd met een groepsexpositie. Vooral de installaties van Asim Waqif (1978) en Sumakshi Singh (1980) maken indruk. Beide kunstenaars hanteren ruimte als belangrijkste instrument. De vergankelijkheid en kwetsbaarheid maakt hun werk opvallend en vernieuwend. Singh weet met zijde draden fragmenten van de architectuur uit haar herinneringen en dromen te herscheppen. Waar is thuis als je huis niet meer bestaat? Waqif reflecteert op de stad en bamboe als bouwmateriaal. Waar ooit de bamboe steigers van India de voorbode waren van nieuwe bebouwing is bij Waqif de bamboeconstructie zelf een boeiend eindresultaat.

Sumakshi Singh, Permanent Address.

Nog 580 nachtjes slapen, dan opent de Biënnale 2028. Zal performancekunst dan nog steeds een belangrijke kunstvorm zijn in de landenpaviljoens, weten kunstenaars zich dan nog staande te houden onder de druk van de nationale politiek van hun land? Om te spreken met het thema van 2019: ‘May you live in interesting times’.

Links

Biënnale Venetië tot en met 22 november 2026

Helter Skelter tot 23 november 2026 in Prada Foundation

Cuba Roberto Diagro 

Syrië Artworks 

India Sumakshi Singh 

Artist | Asim Waqif | National Pavilion of India 2026